Οι γλωσσοδέτες της αλφαβήτας των Ρ. Παπανικολάου και Ν. Καπατσούλια

0
1227

Τίτλος: Οι γλωσσοδέτες της αλφαβήτας
Συγγραφέας: Ρούλα Παπανικολάου

Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια
Εκδόσεις: Διάπλαση, Σεπτέμβριος 2015
ISBΝ : 978-960-567-090-0
Αγόρασέ το

Ήλινο, ήλινο,
ηλινοπαπήλινο

Καπάκι, κακοκάπακο
στην κακοκαπακιά του.

oi_glossodetes_ths_alfavitas_coverΟι γλωσσοδέτες είναι αδιαμφισβήτητα από τα πιο αγαπημένα γλωσσικά παιχνίδια. Η ίδια η δομή και η μορφή τους τα καθιστά ελκυστικά και παιχνιδιάρικα. Οι αναπάντεχες συζεύξεις, η υπέρβαση της λογικής αλληλουχίας, αλλά και η εύθυμη διάθεση που δημιουργούν τα αναπόφευκτα… σαρδάμ τους μας ξετρελαίνουν! Η συγγραφέας του βιβλίου αυτού, γνωρίζοντας τη δύναμή τους, δημιούργησε ένα αλφαβητάρι με γλωσσοδέτες. Σαφέστατα δεν είναι η πρώτη φορά που κυκλοφορούν αλφαβητάρια με γλωσσοδέτες. Είναι ίσως η πρώτη φορά που δημιουργείται ένα αλφαβητάρι που μας θυμίζει τον άρρηκτο δεσμό γλώσσας και πολιτισμού. Γλωσσοδέτες από τη λαϊκή μας παράδοση επιστρατεύονται στις σελίδες του Ηη, του Κκ, του Ξξ και του Λλ. Αλλά και οι υπόλοιποι γλωσσοδέτες παρόλο που είναι συγγραφικά δημιουργήματα είτε της ίδιας της Ρούλας Παπανικολάου, είτε άλλων συγγραφέων, διατηρούν τη λιτότητα και την αμεσότητα του γλωσσοδέτη, όπως τον γνωρίζουμε από τη λαϊκή μας παράδοση. Οι σύνθετες λέξεις και οι παρηχήσεις είναι τα κύρια χαρακτηριστικά κάθε σελίδας του βιβλίου. Οι λέξεις-σιδηρόδρομοι, όπως για παράδειγμα η σανδαλοφορούσα, σαρανταποδαρούσα και το γουρουνόπουλο, γουρουνοκουμπαρόπουλο, εξάπτουν τη λεξιπλαστική φαντασία και μας προσκαλούν σε ανάλογες δημιουργίες αστείρευτης ευρηματικότητας, κοντολογίς παιχνίδι δίχως τέλος. Άλλωστε το παιχνίδι αυτό έχει της ρίζες του στην αρχαιότητα. Θυμηθείτε τον Αριστοφάνη στις «Εκκλησιάζουσες» που  περιγράφει δια στόματος χορού, ένα έδεσμα- συνονθύλευμα αποτελούμενο από θαλασσινά, πουλερικά και άλλα συστατικά σε μια λέξη αποτελούμενη από είκοσι επτά συστατικά! Το παιχνίδι με τις λέξεις σπάει τους φραγμούς της συμβατικής γλώσσας. Οι  λέξεις αποκτούν δική τους οντότητα, δύναμη, πλαστικότητα και ηχητικό ενδιαφέρον.  Το λεκτικά παιχνίδια αρέσουν στα παιδιά γιατί χρησιμοποιούν τις λέξεις σαν παιχνίδια στα χέρια τους. Με τα γλωσσικά παιχνίδια καλλιεργείται η γλώσσα, η εγρήγορση του νου και οξύνεται η σκέψη και η φαντασία. Η απόλαυση συνδυάζεται με το πηγαίο χιούμορ που προκύπτει αβίαστα. Ο Βασίλης Αναγνωστόπουλος στο βιβλίο του Γλωσσικό υλικό για το Νηπιαγωγείο, Εκδόσεις Καστανιώτη, 1997, έχει τονίσει τη σημασία  των λαϊκών, γλωσσικών παιχνιδιών για την καλλιέργεια της γλώσσας. Η Ρούλα Παπανικολάου, η οποία έχει γράψει πολλά βιβλία για παιδιά και εκπαιδευτικούς που επικεντρώνονται στην Παιδική Λογοτεχνία και την Εικαστική Αγωγή,  προφανώς και επιδιώκει να το αξιοποιήσει τη δύναμη του γλωσσοδέτη σε αυτό το αλφαβητάρι.

Από τις Εκδόσεις Διάπλαση και την ίδια συγγραφέα κυκλοφορούν και Τα αινίγματα της αλφαβήτας. Θα ήταν μεγάλη όμως παράλειψη να μην αναφέρουμε την εξαιρετική δουλειά της Ναταλίας Καπατσούλια, η οποία πραγματικά, έδωσε μια άλλη “πνοή” στο βιβλίο. Κάθε σελίδα του βιβλίου είναι και μια άλλη ιστορία, όχι μόνο από άποψη κειμένου, αλλά και εικονογράφησης. Το ύφος, τα χρώματα και η τεχνικές εναλλάσσονται, χαρίζοντας σε κάθε γράμμα- γλωσσοδέτη την αυτόνομη ιστορία του! Κάποιες ωστόσο εικονογραφήσεις έχουν κοινά στοιχεία, προτρέποντας τον αναγνώστη σε ένα παιχνίδι οπτικών συσχετισμών. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των γραμμάτων Λλ και Νν. Ο Λόρδος και η Νεραϊδοπούλα θα μπορούσαν πραγματικά να δημιουργήσουν τη δική τους κοινή ιστορία χάρη και μόνο στην απόδοση των μορφών αλλά και του φόντου που δημιούργησε η εικονογράφος.
Και τώρα σας προκαλούμε να πείτε γρήγορα:

Ελέφαντας, ελεφαντόδοντο
ελεφαντένιο χτένι,
ελεφαντοδοντοχτένι.

***

Η ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΟΣ

***

Η Ναταλία Καπατσούλια γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε γαλλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και σκίτσο στο εργαστήρι του Σπύρου Ορνεράκη. Έχει συνεργαστεί με παιδικά περιοδικά ως μεταφράστρια και σκιτσογράφος και με πολλούς εκδοτικούς οίκους ως εικονογράφος παιδικών βιβλίων. Έχει προταθεί δύο φορές για το Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης και μία φορά για το Βραβείο του περιοδικού Διαβάζω.

Τα βιβλία της (τα τελευταία 5 χρόνια)
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Απόλλωνας και Άρτεμη, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Αχιλλέας και Έκτορας, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Αριστοφάνης, 445-386 π.Χ., Βάτραχοι, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Δαίδαλος και Ίκαρος, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Συλλογικό έργο, Ζήτω οι διακοπές: Για παιδιά που τελείωσαν την Α΄ δημοτικού, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Συλλογικό έργο, Ζήτω οι διακοπές: Για παιδιά που τελείωσαν το νηπιαγωγείο, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Ρώσση – Ζαΐρη, Ρένα, Η μαγισσούλα των Χριστουγέννων, Ψυχογιός (2012)     
Τριβιζάς, Ευγένιος, Η Πουπού και η Καρλότα, Μεταίχμιο (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
 Μανδηλαράς, Φίλιππος, Κωνσταντίνος Κανάρης, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Σβορώνου, Ελένη, Ντετέκτιβ Βεντουζίνι: Ο βυθός με τα σοκολατόδεντρα, (2012)     
Τριβιζάς, Ευγένιος,
Ο Αναστάσης και η ουρά της στάσης, Μεταίχμιο (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ο Ηρακλής, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ο Θησέας, Εκδόσεις Παπαδόπουλος  (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ο Ιάσονας και η Αργοναυτική Εκστρατεία, Εκδόσεις Παπαδόπουλος  (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ο Πάρις και η Ωραία Ελένη, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μπίζη, Αλεξάνδρα, Ο πειρατής Περπερούα στο στοιχειωμένο κάστρο, Εκδόσεις Πατάκη(2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Οι 12 θεοί του Ολύμπου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Αριστοφάνης, 445-386 π.Χ., Πλούτος, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ποσειδώνας, ο θεός της θάλασσας, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μπαμπέτα – Μπακιρτζή, Ιωάννα, Πριγκιπικά γενέθλια, Μεταίχμιο (2012)     
Ψύλλου, Ρίτσα, Τα φιλαράκια, Πεδίο (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Το έπος του '40, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μάστορη, Βούλα, 1945-2016, Το κουνιστό δόντι της Φρύνης, Ψυχογιός (2012)     
Μάστορη, Βούλα, 1945-2016, Το κουνιστό δόντι της Φρύνης, Ψυχογιός (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Το χρυσόμαλλο δέρας, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2012)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Αθήνα, η πόλη της Αθηνάς, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)         
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Διόνυσος, ο κεφάτος θεός, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Μπίζη, Αλεξάνδρα, Ένας αδελφός για τη Σίσυ Μπλουμ, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Παπαθεοδούλου, Αντώνης,
Έχω για συμμαθητή έναν πειρατή, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Κοντόρα, Εύη, Η συμμορία των εφτά, Ψυχογιός (2013)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ο Δούρειος Ίππος, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Ρώσση – Ζαΐρη, Ρένα, Ο Μπουμτριαλαλί με το κόκκινο λειρί, Ψυχογιός (2013)     
Ρώσση – Ζαΐρη, Ρένα, Ο Μπουμτριαλαλί με το κόκκινο λειρί, Ψυχογιός (2013)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ο Οδυσσέας στην Ιθάκη, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Παπαθεοδούλου, Αντώνης, Όχι, κυρία!, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Συλλογικό έργο, Τα μαγικά υφάσματα, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Στεφανή, Μπήλη, Τα Νανάκια και η πριγκίπισσα Αϋπνία, Μίνωας (2013)     
Μουρίκη, Κατερίνα, Τα φιδάκια της Παναγιάς, Παρρησία (2013)     
Παναγιωτοπούλου – Ρίζου, Λίτσα, Τα φιλαράκια μας, Ψυχογιός (2013)     
Ρουγγέρη, Κάρμεν, Το παιδί και το όνειρο, Διάπλαση (2013)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Το ταξίδι του Οδυσσέα, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2013)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Γεώργιος Καραϊσκάκης, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2014)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Ένα αλλιώτικο αδελφάκι, Εκδόσεις Πατάκη (2014)     
Συλλογικό έργο, Η Ελλάδα που αγαπώ, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2014)     
Συλλογικό έργο, Κράτα τον κόσμο στα χέρια σου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2014)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Κωνσταντινούπολη η βασίλισσα των πόλεων, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2014)     
Τσιτιρίδου – Χριστοφορίδου, Εύη, Μην τρως τη μαμά μου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2014)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι του Μεσολογγίου, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2014)     
Δημουλίδου, Χρυσηίδα – Χρύσα, Οι λαμπάδες που επαναστάτησαν, Διάπλαση (2014)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ποιος φοβάται τα τσακάλια;, Εκδόσεις Πατάκη (2014)     
Κυρίτση, Ιωάννα, Ριχάρδος ο ξεροκέφαλος, Διάπλαση (2014)     
Παπανικολάου, Ρούλα Α., Τα αινίγματα της αλφαβήτας, Διάπλαση (2014)     
Κωνσταντινίδου, Μαργαρίτα, Το παπάκι ο Νηπίο πάει στο νηπιαγωγείο, Βεργίνα (2014)
Συλλογικό έργο, Ένα πατάρι όνειρα, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2015)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Η Ανάσταση του Χριστού, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2015)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Η αντίσταση των Ελλήνων, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2015)     
Ρίτσου, Έρη,
Η μαύρη πεταλούδα, Κέδρος (2015)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Η μάχη του Μαραθώνα, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2015)     
Συλλογικό έργο, Μυστηριώδεις εξαφανίσεις στο νησί, Διάπλαση (2015)     
Σβορώνου, Ελένη, Ντετέκτιβ Βεντουζίνι: Το μυστικό της φώκιας, Μεταίχμιο (2015)     
Παπανικολάου, Ρούλα Α.,
Οι γλωσσοδέτες της αλφαβήτας, Διάπλαση (2015)     
Ζωντανού, Κατερίνα, Ομιλείτε πλουτωνικά;, Μεταίχμιο (2015)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Τα θαύματα του Χριστού, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2015)     
Μπιρπίλη, Σπυριδούλα,
Της μουσικής το παραμύθι, Διάπλαση (2015)       
Μανδηλαράς, Φίλιππος, 12 богов Олимпа, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2016) 
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Die zwölf Götter des Olymp, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2016)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Les douze dieux de l' Olympe, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2016)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, The Twelve Gods of Olympus, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2016)     
Ρώσση – Ζαΐρη, Ρένα, Ένα Πάσχα και μισό, Ψυχογιός (2016)     
Σακελλαρίδης, Γιώργος, Ένα τρίγωνο στην χώρα των κύκλων, (2016)     
Κουτσοδημητροπούλου, Τζένη,
Ζητείται ιππότης, Μεταίχμιο (2016)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Κρήτη, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2016)     
Σταμουλάκη, Κέλλυ,
Μόνο αν το πιστέψεις, Διάπλαση (2016)     
Μιχαήλ, Σύρμω, Ο πιο γλυκός χορός, Μεταίχμιο (2016)     
Ζωντανού, Κατερίνα, Ο πύργος της Λίζας, Μεταίχμιο (2016)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος,
Οι Ολυμπιακοί αγώνες, Εκδόσεις Παπαδόπουλος (2016)     
Τερκεσίδου, Λένα, Οι σωματοφύλακες της κατσαρόλας, Μίνωας (2016)     
Μουσιώνη, Λίνα,
Το μουσείο των υποσχέσεων, (2016)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ύπνος; Μόνο με παρέα!, Εκδόσεις Πατάκη (2016)     
Μανδηλαράς, Φίλιππος, Ψέματα μεγάλα, ψέματα μικρά, Εκδόσεις Πατάκη (2016)

Μιχαήλ, Γιούλα, Ο μαγικός αυλός, Διάπλαση (2017)
Αυτζής, Μερκούριος, Γιασμίν, Ψυχογιός (2017)
Μουσιώνη, Λίνα, Ζητείται άλογο για αμαζόνα, Μεταίχμιο (2017)