Ο θείος Πλάτων, της Άλκης Ζέη

0
1850

Τίτλος: Ο θείος Πλάτων
Συγγραφέας: Άλκη Ζέη

Ζωγραφική Εξωφύλλου & Καλλιτεχνική Επιμέλεια: Σοφία Ζαραμπούκα

1η Έκδοση από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2011
Αγόρασέ το (€6,93)
Διάβασε απόσπασμα

o_thios_platon_coverΟ θείος Πλάτων δεν είναι μόνο ένας πραγματικός θείος, αλλά κι ένα μικρό πάνινο γαϊδουράκι, το οποίο πήρε το όνομα του δωρητή του. Έτσι το συνηθίζουν στην οικογένεια της εξάχρονης Ειρήνης και του μικρού Γιάννη. Τα δώρα παίρνουν τα ονόματα των δωρητών τους. Ο Πλάτων, όχι ο θείος, το γαϊδουράκι, είναι  συγχρόνως και ο αφηγητής αυτής της ιστορίας. Μιλάει ο γάιδαρος; θα αναρωτηθείτε. Σε ένα παιδικό βιβλίο και μάλιστα δια χειρός Άλκης Ζέη και βέβαια μιλάει, αλλά μόνο στα παιδιά. Κι έχει πολλές απορίες αυτός ο Πλάτων ο γαϊδουρινός, όχι ο ανθρώπινος. Ρωτάει για τον εμφύλιο και για την πατρίδα και για τη Ρωσία με τα χιονισμένα τοπία και τις Μπάμπουσκες. Κι όλα προσπαθεί να του τα εξηγήσει η Ειρήνη με απλά λόγια για να τα καταλάβει. Η Ειρήνη και ο Γιάννης είναι η Ίρα και ο Βάνιας που κατάγονται από την Ελλάδα αλλά μεγαλώνουν, ζουν, δημιουργούν φιλίες στη Μόσχα. Κι όταν έρχεται η ώρα της επιστροφής στην πατρίδα είναι δύσκολος ο αποχωρισμός. Τόσο δύσκολος που η Ειρήνη, η Ίρα καταστρώνει ήδη το σχέδιο της παραμονής της στη Ρωσία.

Δεν είχε τύχει να διαβάσω αυτό το βιβλίο της Άλκης Ζέη κι ομολογώ πως συγκινήθηκα πολύ. Λίγο αυτή η κόκκινη καραμέλα στην τσεπούλα του γαιδαράκου που η Ειρήνη δεν ήθελε να φαγωθεί γιατί ήταν λέει η καρδιά του. Λίγο που θυμήθηκα στιγμές που έπρεπε να εξηγήσω πράγματα και καταστάσεις στα παιδιά μου και οι λέξεις κάναν ανταρσία και κολλούσαν στον λαιμό μου. Λίγο το “εγώ δεν φεύγω, θα μείνω εδώ” γιατί η παιδική μου ψυχή αυτό το μέρος γνωρίζει για κονάκι της… Κρίμα που δεν είχα διαβάσει τον Θείο Πλάτων νωρίτερα. Ίσως αυτός ο γαϊδουράκος να είχε κάνει πολλές μετακινήσεις λιγάκι ευκολότερες. Κι αμέσως γεννιέται η σκέψη ότι οι ανθρώπινες ιστορίες επαναλαμβάνονται. Οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες αλλάζουν, αλλά πάντα προκύπτουν αιτίες κι αφορμές για μεταναστεύσεις κι αποχωρισμούς. Και πλέον δεχόμαστε στη χώρα μας και στα σχολειά μας πρόσφυγες και μετανάστες. Και κάποιοι ξεχνάμε τι έχουμε περάσει κι εμείς σαν λαός όχι πολλά χρόνια πριν…

Η Άλκη Ζέη με έναν πολύ τρυφερό κι απλό, ούτε κατά διάνοια απλοϊκό, τρόπο και με εύρημα ένα παιδικό παιχνίδι προσεγγίζει θέματα που είναι δύσκολο να εξηγηθούν στα παιδιά. Με ειλικρίνεια, αμεσότητα ξεδιπλώνονται καταστάσεις, σκέψεις και συναισθήματα. Τα διπλά ονόματα των παιδιών καθώς και τα ελληνικά και ρώσικα παιχνίδια δημιουργούν μια διαπολιτισμική γέφυρα. Κι ώρα της επιστροφής στην πατρίδα φτάνει “Τα χέρια της Ίρα με κρατάνε σφιχτά σφιχτά και το ένα της δάχτυλο ψάχνει την καραμελένια μου καρδιά, θαρρώ θέλει να δει αν χτυπάει από χαρά ή από λύπη”. Θαρρώ χαρμολύπη…

Με αφορμή το βιβλίο:

Ας βαφτίσουμε κάποια από τα παιχνίδια μας δίνοντάς τους τα ονόματα των δωρητών τους: Έχουμε μια Καμηλοπαρδαλίτσα που μας την χάρισε η Φωτεινή όταν αναγκαστήκαμε να κάνομε την πρώτη μας μετακόμιση. Μια αναπηρία την εμποδίζει όμως να κάνει η ίδια τα ψώνια της. Έτσι τη διεκπεραίωση της αγοράς έκανε ο άντρας της ο Αντώνης. Δικαιολογημένα την ονομάσαμε λοιπόν ΦΩΤΕΙΝΑ

Τα παιχνίδια στήνουν μια εκδήλωση γνωριμίας: Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς να θυμηθώ να προσκαλέσω τα παιδιά να φέρουν ένα αγαπημένο τους παιχνίδι και μέσω αυτού να πουν πράγματα για τον εαυτό τους.

Ο Πλάτων μασκότ της τάξης: Στην τάξη μας έχουμε ένα ως τώρα ανεκμετάλλευτο γαϊδουράκι. Θα μπορούσε κάλλιστα να θέτει ερωτήματα και προβληματισμούς ειδικά για δύσκολα θέματα όπως η μετανάστευση, η απώλεια, το διαζύγιο.

ΝΤΑΣΒΙΝΤΑΝΙΑ: Ευχήθηκαν οι φίλοι και συμμαθητές της Ειρήνης κατά τη διάρκεια του αποχαιρετισμού. Καλημέρα και αντίο στα ρώσικα, στα ρουμάνικα, στα πακιστανικά και στα αλβανικά λέγαμε φέτος στην τάξη μας. Οι γονείς μας βοήθησαν να τα γράψουμε και στην είσοδο της τάξης μας. Γιατί η διαπολιτισμική εκπαίδευση από τα απλά καθημερινά πράγματα αρχίζει… φυσικά δεν περιορίζεται σε μια καλημέρα!

Η ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

***

Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε το 1925 στην Αθήνα. Ο πατέρας της καταγόταν από την Κρήτη και η μητέρα της από τη Σάμο. Εκεί η Άλκη Ζέη πέρασε τα πρώτα παιδικά της χρόνια, λόγω ιατρικού προβλήματος της μητέρας της, μέχρι να επιστρέψει με την οικογένειά της στο Μαρούσι και την Αθήνα. Στη Σάμο, η ομορφιά της φυσικής ζωής και οι ιστορίες του παππού που είχε το γένι του Δία και τις ιστορίες του Αισώπου κάθισαν στον ώμο της και έκτοτε δεν την αποχωρίστηκαν ούτε κι όταν ήρθαν στη ζωή της (και πολλών άλλων) πόλεμοι, εξορίες και διωγμοί.
Το “Κουτοκούλι” όπως την έλεγαν αγαπημένοι φίλοι και συγγενείς, μεγάλωσε. Έπαψε να κάνει βόλτες διαβάζοντας σαν τον παππού και άρχισε να διαβάζει στα πανεπιστήμια. Κάπως έτσι, σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας.

Από τα σχολικά της χρόνια στη σχολή Αηδονοπούλου, μια ξεχωριστή μαθητική θητεία για την ίδια, ξεκινά μια ιδιαίτερη σχέση με το γράψιμο που θα την οδηγήσει σε κάμποσα βιβλία, μεταφράσεις και αναγνώριση όσο λίγων Έλληνων συγγραφέων.
Παντρεύτηκε με τον θεατρικό συγγραφέα και σκηνοθέτη, Γιώργο Σεβαστίκογλου ο οποίος απεβίωσε το 1990. Μαζί του απέκτησε δύο παιδιά, την Ειρήνη που ζει στις Βρυξέλλες και εργάζεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον Πέτρο που είναι σκηνοθέτης κινηματογράφου.

Από το 1954 έως το 1964 έζησε σαν πολιτική πρόσφυγας στη Σοβιετική Ένωση καταφέρνοντας να συναντήσει το σύζυγό της μετά από έξι ολόκληρα χρόνια αφού πότε δεν της επιτρεπόταν η έξοδος από τη χώρα της και πότε η είσοδος στη νέα χώρα.Κατά την παραμονή της στη Σοβιετική Ένωση, γράφει διηγήματα που τα στέλνει στην Ελλάδα και δημοσιεύονται στην “Επιθεώρηση Τέχνης” ενώ  αργότερα εκδίδονται σε βιβλίο με τον τίτλο “Αρβυλάκια και Γόβες”. Πρώτο της μυθιστόρημα είναι το παγκοσμιως διάσημο “Καπλάνι της Βιτρίνας” εμπνευσμένο από τα παιδικά της χρόνια στη Σάμο με πάρα πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία από την υπέροχη περίοδο της Σάμου. Το “Καπλάνι της Βιτρίνας” εκδόθηκε για πρώτη φορά από τις εκδόσεις “Θεμέλιο” και αργότερα από τον “Κέδρο”. Έχει μεταφραστεί σε πάρα πολλές γλώσσες και έχει λάβει απίστευτα πολλές διακρίσεις. Στην Ελλάδα έχει ξεπεράσει τις 50 εκδόσεις.

Το 1964 επιστρέφουν οικογενειακώς στην Ελλάδα από όπου θα ξαναφύγουν το 1967, αυτή τη φορά ελέω Χούντας που φαινόταν πως ήταν θέμα ημερών να απλώσει το δίχτυ της και πάνω τους. Στη Γαλλία και το Παρίσι ανασαίνει έναν αέρα ελευθερίας, συναντά για πρώτη φορά τον Μικρό Πρίγκιπα αλλά και μερικούς διακεκριμένους Έλληνες που έχουν καταφύγει εκεί επιτυγχάνοντας όπως η ίδια λέει χαρακτηριστικά “την πρώτη συμφιλίωση μετά τον εμφύλιο”.

Μετά το “Καπλάνι της Βιτρίνας” εξακολουθεί να γράφει σχεδόν αποκλειστικά για παιδιά. Ξεχωρίζει “Ο Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου” που έχει ξεπεράσει τις 60 εκδόσεις και τις 15 γλώσσες, το “Κοντά στις Ράγες” , “Ο Θείος Πλάτων”, “Τα Παπούτσια του Αννίβα” και πολλά άλλα, με πολλές εκδόσεις όλα και σε διάφορες γλώσσες μεταφρασμένα και αγαπημένα.

Η Άλκη Ζέη έχει διακριθεί και βραβευθεί με πάρα πολλούς τρόπους και βραβεία (δείτε παρακάτω όλες τις βραβεύσεις και διακρίσεις για το έργο της). Ενδεικτικά, “Το Καπλάνι της Βιτρίνας”, “Ο Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου” και το “Κοντά στις Ράγες” έχουν πάρει στις Ηνωμένες Πολιτείες το Βραβείο Μίλντρεντ Μπάτσελντερ τα έτη 1974 και 1976 το οποίο δίνεται για το καλύτερο ξένο παιδικό βιβλίο. Στον Κέδρο εκδίδει το 1987 το πρώτο της μη παιδικό μυθιστόρημα, την “Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα” με πωλήσεις που ξεπέρασαν τις 150.000 αντίτυπα.

Η Άλκη Ζέη έχει μεταφράσει αρκετά βιβλία από τα ιταλικά, γαλλικά και ρωσικά. Τελευταίο της ξεχωριστό μεταφραστικό πόνημα ο περίφημος “Μικρός Πρίγκιπας” του Γάλλου Σαιντ Εξυπερύ και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο όπως και όλα σχεδόν τα έργα της πλέον.

Ακόμα, έχει γράψει δύο θεατρικά έργα για παιδιά. Τον “Κεραμυδοτρέχαλο”, διασκευή από το μυθιστόρημα της συγγραφέως Άστριντ Λίνγκριντ και τον “Βασιλιά Ματία τον Πρώτο”, διασκευή από το μυθιστόρημα του Πολωνού συγγραφέα Γιάνους Κόρτσακ που ανέβασε το 1982 η Ξένια Καλογεροπούλου στην παιδική της σκηνή.

Σήμερα είναι 90 ετών και ζει σε ένα διαμέρισμα στην Αθήνα. Η ζωή ήταν σκληρή μαζί της. Η ίδια την έκανε να μοιάζει πως ήταν γενναιόδωρη.

Τα βιβλία της
Μια Κυριακή του Απρίλη, Κέδρος (1990)
Αρβυλάκια και γόβες, Κέδρος (1991)
Achilles’ fiancée, Κέδρος (1992)
Η μωβ ομπρέλα, Κέδρος (1995)
Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Κέδρος (1995)
Το καπλάνι της βιτρίνας, Κέδρος (1995)
Θέατρο για παιδιά, Κέδρος (1996)
Νεανική φωνή, Εκδόσεις Καστανιώτη (1996)
Alice in Marbleland, Κέδρος (1997)
Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων, Κέδρος (1997)
Τα παπούτσια του Αννίβα, Κέδρος (1998)
Κοντά στις ράγιες, Κέδρος (1999)
Ο θείος Πλάτων, Κέδρος (1999)
Η δωδέκατη γιαγιά και άλλα, Εκδόσεις Καστανιώτη (2001)
Γατοκουβέντες, Εκδόσεις Καστανιώτη (2006)
Ο ψεύτης παππούς, Κέδρος (2007)
Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, Κέδρος (2008)
Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της, Μεταίχμιο (2011)
Η μωβ ομπρέλα, Μεταίχμιο (2011)
Ο ψεύτης παππούς, Pathos Publishing (2009)
Σπανιόλικα παπούτσια και άλλες ιστορίες, Εκδόσεις Καστανιώτη (2010)
Αρβυλάκια και γόβες, Μεταίχμιο (2011)
Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, Μεταίχμιο (2011)
Θέατρο για παιδιά, Μεταίχμιο (2011)
Κοντά στις ράγιες, Μεταίχμιο (2011)
Μια Κυριακή του Απρίλη, Μεταίχμιο (2011)
Ο θείος Πλάτων, Μεταίχμιο (2011)
Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Μεταίχμιο (2011)
Τα παπούτσια του Αννίβα, Μεταίχμιο (2011)
Το καπλάνι της βιτρίνας, Μεταίχμιο (2011)
Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα, Μεταίχμιο (2013)
Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, Μεταίχμιο (2013)
Το καπλάνι της βιτρίνας, Μεταίχμιο (2013)
Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων, Μεταίχμιο (2014)
With a Faber Number Τwo Pencil, Ιδιωτική Έκδοση (2015)
Wildcat under Glass, Ιδιωτική Έκδοση (2015)

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα
17 ιστορίες που ξεχωρίζουν, Γνώση (1988)
9 διηγήματα πολιτικής φαντασίας, Κέδρος (1993)
Τα παιδικά μου χρόνια, Εκδόσεις Καστανιώτη (2003)
Το χρονικό του Κέδρου, Κέδρος (2004)
Μάνος Ζαχαρίας: Ένας σκηνοθέτης παθιασμένος με την Ελλάδα, Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (2004)
Άλλοι καιροί, άλλα παιδιά, Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (2007)
Φιλαναγνωσία και σχολείο, Εκδόσεις Πατάκη (2008)
Μάνος Ζαχαρίας: Ο ταξιδιώτης της μνήμης, Αιγόκερως (2008)
Όταν… η Ζωρζ Σαρή, Εκδόσεις Πατάκη (2009)
Μελίνα: ένας κόσμος, Εφημερίδα “Ελεύθερος Τύπος” (2009)
Η Θεσσαλονίκη των συγγραφέων, Ιανός (2011)
Γράμμα σ’ ένα παιδί για τη φιλαναγνωσία, Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (2012)
Συνταγές μέσα από τη λογοτεχνία, Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη (2013)
Ημερολόγιο: Παιδιά του κόσμου, Εκδόσεις Γκοβόστη (2013)

Μεταφράσεις
Rodari, Gianni, 1920-1980, Παραμύθια για να σπάτε κέφι, Κέδρος (1981)
Gripe, Maria, 1923-2007, Ο νυχτερινός μπαμπάς, Κέδρος (1988)
Πανόβα, Βέρα, Ο Σεριόζα, Θεμέλιο (1988)
Morris, Edita, Είμαι καλά, το αυτό επιθυμώ και για σας, Θεμέλιο (1992)
Aitmatov, Chingiz, Τζαμιλιά, Θεμέλιο (1992)
Rodari, Gianni, 1920-1980, Ο Κρεμμυδάκης και η παρέα του, Κέδρος (1996)
Vasconcelos, José Mauro de, Όμορφη πορτοκαλιά μου, Κέδρος (1997)
Rodari, Gianni, 1920-1980, Η Τερεζούλα-Τοσηδούλα, Κέδρος (1998)
Vieira, Alice, Τα μάτια της Άνα-Μάρτας, Κέδρος (2005)
Saint – Exupéry, Antoine de, 1900-1944, Ο μικρός πρίγκιπας, Μεταίχμιο (2015)

Διακρίσεις

1968 ALA Notable Book selection – Το καπλάνι της βιτρίνας
1969 Horn Book Honor List selection – Το καπλάνι της βιτρίνας
1970 ALSC Mildred Batchelder (U.S.A.) – Το καπλάνι της βιτρίνας
1974 ALSC Mildred Batchelder (U.S.A.) – Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου
1980 ALSC Mildred Batchelder (U.S.A.) – Κοντά στις ράγιες
1992 Κρατικό Βραβείο παιδικού βιβλίου
2002 Βραβείο Acerbi (ΙΤΑΛΙΑ) – Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα
2003 Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (IBBY GREECE) καλύτερου εφηβικού βιβλίου – Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της
2003 Βραβείο λογοτεχνικού περιοδικού «διαβάζω» καλύτερου εφηβικού βιβλίου – Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της
Υποψήφια για το βραβείο παιδικής λογοτεχνίας Hans Christian Andersen 2004
Υποψήφια τρεις φορές (2004, 2009, 2015) για το βραβείο λογοτεχνίας για παιδιά Astrid Lindgren Memorial Award
2005 Βραβείο των βιβλιοφάγων (Prix des Embouquineurs – ΓΑΛΛΙΑ) – Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της
2007 Βραβείο Andersen – Il mondo dell’infanzia (ΙΤΑΛΙΑ) – Το καπλάνι της βιτρίνας
2008 Ο ψεύτης παππούς στη βραχεία λίστα των βραβείων του λογοτεχνικού περιοδικού «διαβάζω»
2009 Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της στη βραχεία λίστα για το Marsh Award (Μ.ΒΡΕΤΤΑΝΙΑ)
2010 Βραβείο Νέων Ευρωπαίων (ΓΑΛΛΙΑ) – Ο ψεύτης παππούς
2010 Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου της
2012 Επίτιμη Διδάκτωρ του Παιδαγωγικού Τμήματος Πανεπιστημίου Κύπρου
2014 Επίτιμη Διδάκτωρ του Παιδαγωγικού Τμήματος Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
2014 Βραβείο αναγνωστών των βιβλιοπωλείων PUBLIC – Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο
1968 ALA Notable Book selection – Το καπλάνι της βιτρίνας
1969 Horn Book Honor List selection – Το καπλάνι της βιτρίνας
1970 ALSC Mildred Batchelder (U.S.A.) – Το καπλάνι της βιτρίνας
1974 ALSC Mildred Batchelder (U.S.A.) – Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου
1980 ALSC Mildred Batchelder (U.S.A.) – Κοντά στις ράγιες
1992 Κρατικό Βραβείο παιδικού βιβλίου
2002 Βραβείο Acerbi (ΙΤΑΛΙΑ) – Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα
2003 Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (IBBY GREECE) καλύτερου εφηβικού βιβλίου – Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της
2003 Βραβείο λογοτεχνικού περιοδικού «διαβάζω» καλύτερου εφηβικού βιβλίου – Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της
Υποψήφια για το βραβείο παιδικής λογοτεχνίας Hans Christian Andersen 2004
Υποψήφια τρεις φορές (2004, 2009, 2015) για το βραβείο λογοτεχνίας για παιδιά Astrid Lindgren Memorial Award
2005 Βραβείο των βιβλιοφάγων (Prix des Embouquineurs – ΓΑΛΛΙΑ) – Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της
2007 Βραβείο Andersen – Il mondo dell’infanzia (ΙΤΑΛΙΑ) – Το καπλάνι της βιτρίνας
2008 Ο ψεύτης παππούς στη βραχεία λίστα των βραβείων του λογοτεχνικού περιοδικού «διαβάζω»
2009 Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της στη βραχεία λίστα για το Marsh Award (Μ.ΒΡΕΤΤΑΝΙΑ)
2010 Βραβείο Νέων Ευρωπαίων (ΓΑΛΛΙΑ) – Ο ψεύτης παππούς
2010 Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου της
2012 Επίτιμη Διδάκτωρ του Παιδαγωγικού Τμήματος Πανεπιστημίου Κύπρου
2014 Επίτιμη Διδάκτωρ του Παιδαγωγικού Τμήματος Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
2014 Βραβείο αναγνωστών των βιβλιοπωλείων PUBLIC – Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο
2015 Χρυσός σταυρός του Τάγματος της Τιμής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής
Δημοκρατίας
2015 υποψήφια για το Διεθνές βραβείο παιδικής λογοτεχνίας Astrid Lindgren
2015 Επίτιμη Διδάκτωρ του Τμήματος Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών